In de Haagse wandelgangen gonst het gerucht dat zowel hoop als lichte vrees zaait in de harten van de 1,6 miljoen zelfstandigen in Nederland. Hans Vijlbrief, de man die de Groningers hoop gaf en de schatkist bewaakte, zou de nieuwe minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) worden in het kabinet-Jetten. Voor Comité ZZP is dit nieuws meer dan een personele verschuiving; het is een signaal dat het dossier ‘arbeidsmarkt’ eindelijk het zwaargewicht krijgt die het verdient. Maar de vraag blijft: krijgt hij de ruimte om te bouwen, of moet hij puinruimen?

Een dossier in de wachtstand

De afgelopen jaren was het beleid rondom zelfstandigen een rommelige aaneenschakeling van uitgestelde handhaving, onduidelijke wetgeving (denk aan de nasleep van de VBAR) en een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) waar het draagvlak nog altijd broos van is. De markt snakt naar duidelijkheid, niet naar repressie.

Vijlbrief staat bekend als een 'fixer'. Hij is een econoom die de cijfers snapt, maar ook de menselijke maat niet schuwt. Dat hebben we gezien bij de afhandeling van het gasdossier. Op SZW krijgt hij echter te maken met een heel ander soort mijnenveld: de polder. Waar vakbonden en werkgeversorganisaties nog vaak vastzitten in een twintigste-eeuws frame van 'vast versus flex', moet een nieuwe minister de moed hebben om de zelfstandige te zien als een essentieel en volwaardig onderdeel van de moderne economie.

Geen toeslagenaffaire 2.0 op de werkvloer

Als voormalig staatssecretaris van Financiën kent Vijlbrief de complexiteit van ons belastingstelsel als geen ander. Dat is cruciaal. Veel van de problemen waar ZZP'ers tegenaan lopen — van de zelfstandigenaftrek tot de fiscale kwalificatie van arbeidsrelaties — vinden hun oorsprong op het snijvlak van fiscus en sociale zekerheid.

Wij hopen dat Vijlbrief zijn ervaring gebruikt om te voorkomen dat we een 'toeslagenaffaire op de arbeidsmarkt' creëren, waarbij goedwillende ondernemers door rigide handhaving van de Belastingdienst plotseling als schijnzelfstandige worden weggezet. De focus moet liggen op het aanpakken van échte misstanden aan de onderkant, zonder de innovatieve kracht van de rest van de sector te smoren. Het verschil tussen ‘schijnzelfstandigen’ en ‘gedwongen zelfstandigen’ moet vertaald worden in beleid en uitvoering.

Een duo op SZW: De 'Good Cop, Bad Cop' van de arbeidsmarkt?

Het gerucht wordt echter nog interessanter. Vijlbrief lijkt de post op SZW niet alleen te gaan bemensen. De naam van Thierry Aartsen (VVD) valt hardnekkig als beoogd minister voor Werk en Participatie. Waar Vijlbrief waarschijnlijk de grote stelselherzieningen en de pensioenen onder zijn hoede neemt, krijgt Aartsen dan de directe regie over de arbeidsmarkt en de uitvoering.

Voor de ZZP-gemeenschap is dit een cruciaal duo. Aartsen is geen onbekende; hij was in de Kamer de architect van plannen om schijnzelfstandigheid aan te pakken via het Belgische model en gold als de liberale waakhond op het dossier arbeidsmarkt. De vraag is: gaan deze twee zwaargewichten elkaar versterken of blokkeren? Krijgen we een werkbaar evenwicht tussen de sociale bescherming van D66 en de ondernemersvrijheid van de VVD?

De kans voor een doorbraak

Juist deze 'twee-ministers-aanpak' op één departement biedt een unieke kans. Vijlbrief heeft de economische autoriteit om de fiscus mee te krijgen, en Aartsen heeft de politieke instincten om de VVD-achterban gerust te stellen dat 'ondernemen' niet synoniem wordt aan 'verdachte zijn'. Als zij de handen ineenslaan, kan 2026 het jaar worden waarin de ZZP-wetgeving eindelijk uit de ideologische loopgraven komt.

Onze oproep aan Hans en Thierry

Mochten de heren de oversteek maken naar het ministerie, dan is de boodschap aan hen simpel: Praat mét ons, niet alleen over ons. We dagen hen uit om:

1. Het handhavingsmoratorium te herstellen. Stop de willekeur!
2. Een dienende overheid vraagt om moderne wetgeving. Zorg voor democratische legitimatie van het beleid, sluit aan bij de werkende wereld en de ondernemer van nú. 
3. Trek de stekker uit het huidige beleid, het voldoet niet en zet zzp’ers in de kou.

@Hans, @Thierry de koffie staat klaar bij Comité ZZP. We hopen dat jullie een fundament leggen waar de zelfstandige van 2026 écht op kan bouwen.